Widziane z boku: (Nie)obiektywne refleksje z konferencji.

W dniu 18 czerwca 2026 r. uczestniczyłem na zaproszenie  Konfederacji Lewiatan w Konferencji: „(Nie)obiektywnie o edukacji i systemach, które muszą się uczyć”  która poświęcona była wyzwaniom stojącym przed polskim systemem edukacji w kontekście dynamicznych zmian na rynku pracy, rozwoju technologii oraz rosnącej potrzeby uczenia się przez całe życie. Uczestnicy paneli dyskutowali o efektywności istniejących narzędzi, barierach i proponowali kierunki rozwoju polityki edukacyjnej.

Poniżej moje krótkie streszczenie tego co działo się na konferencji oraz  podsumowanie kluczowych dyskusji z poszczególnych paneli które wybrzmiały w trakcie wydarzenia.

Szczegółowy program oraz wykaz panelistek i panelistów pod linkiem:

Głównym tematem konferencji było  niedopasowanie kompetencji oferowanych przez system edukacji do potrzeb dynamicznie zmieniającego się rynku pracy, w kontekście szybkiej cyfryzacji i geopolitycznych wyzwań. Kluczowe obszary dyskusji obejmowały:

• Kierunki rozwoju polityki edukacyjnej.
• Efektywne mechanizmy finansowania edukacji dorosłych.
• Rola technologii w procesach uczenia się i nauczania.
• Wzmacnianie edukacji zawodowej.
• Zachowanie sensu szkoły w cyfrowej transformacji.

Wnioski z konferencji akcentują konieczność lepszej koordynacji, elastyczności, uproszczeń i systemowego podejścia na wszystkich poziomach. Konferencja, zorganizowana przez Konfederację Lewiatan, podkreśla znaczenie dialogu i koordynacji między administracją publiczną, biznesem, partnerami społecznymi i środowiskiem edukacyjnym w poszukiwaniu efektywnych rozwiązań dla polskiego systemu edukacji.

Panel I: Diagnoza i Polityka Uczenia się Przez Całe Życie

Główne wyzwania:

• Niedopasowanie kompetencyjne: Utrzymujący się problem pomiędzy podażą a popytem na rynku pracy.
• Tempo zmian: Rynek pracy zmienia się szybciej niż systemy edukacji są w stanie się adaptować.
• Brak spójności: Rozproszenie działań i odpowiedzialności za edukację dorosłych między różne instytucje i resorty.

Narzędzia diagnostyczne i ich ograniczenia:

• Obecnie wykorzystywane narzędzia to dane GUS, Powiatowych Urzędów Pracy, badania organizacji pracodawców, „Barometr Zawodów” i „Blender Danych”.
• Ograniczenia: Narzędzia te często opisują stan „tu i teraz”, nie pozwalając na wystarczającą antycypację przyszłych potrzeb. Brakowało danych zintegrowanych o losach absolwentów. Diagnostyka często koncentruje się na „zawodach”, a nie na „kompetencjach”.

Perspektywa pracodawców (regionalna):

• Pracodawcy dostrzegają braki kompetencyjne, ale problem leży w implementacji szybkich rozwiązań.
• Często poszukiwane są podstawowe postawy i umiejętności miękkie (np. chęć do pracy, odporność na stres).
• Istnieje potrzeba uzupełniania kompetencji również po stronie pracodawców (np. w zakresie zarządzania młodymi pracownikami).

Perspektywa Komisji Europejskiej (Łukasz Arendt):

• Polska nadal boryka się z niedopasowaniem kompetencji.
• Priorytetem są umiejętności transwersalne (komunikacja, praca zespołowa), cyfrowe (Polska ma relatywnie niski poziom), oraz STEM (nadal duża luka płci).
• Ustawa o Wojewódzkich Zespołach Koordynacji (WZK) jest kamieniem milowym w walce z fragmentacją.
• Rekomendacje UE (CSR, Unia Umiejętności) będą kluczowe dla kształtowania przyszłych programów finansowania (2028-34).

Perspektywa związków zawodowych (Mirosław Górczyński):

• Postulat odejścia od diagnostyki zapotrzebowania na „zawody” na rzecz „zasobów kompetencyjnych”.
• Konieczność częstszego mapowania potrzeb kompetencyjnych (np. co 3 lata), opartego o inteligentne specjalizacje regionów.
• Niska efektywność doradztwa zawodowego w formalnym systemie edukacji. Szkoły powinny rozwijać kluczowe umiejętności (uczenie się, elastyczność, krytyczne myślenie) oraz właściwe postawy.

Rola Ministerstwa Edukacji Narodowej (MEN) i nowe inicjatywy (Maciej Lasota):

• MEN widzi swoją rolę jako koordynatora polityki uczenia się przez całe życie.
• Rozwijana jest współpraca międzyresortowa.
• Kluczowe inicjatywy:
  • Branżowe Centra Umiejętności (BCU): 124 działające centra, planowane kolejne, mające być wizytówkami branż i miejscami rozwoju.
  • Lokalne Ośrodki Wiedzy i Edukacji (LOWE): Inicjatywy oddolne, których trwałość po zakończeniu finansowania projektowego zależy od lokalnego zaangażowania.

Znaczenie Wojewódzkich Zespołów Koordynacji (WZK):

• Ustawa z lutego 2024 r. o WZK to kluczowy krok w budowaniu spójnego systemu. WZK są opiniotwórczo-doradczymi organami zarządów województw, mają zapewnione finansowanie i kompetencje do monitorowania oraz budowania synergii między instytucjami.
• Istnieje nadzieja, że WZK staną się realnymi centrami zarządzania kompetencjami w regionach, przekraczając rolę czysto doradczą i wpływając na alokację środków europejskich.

Wnioski i rekomendacje:

• Wykorzystanie Unii Umiejętności (Skills Agenda), Paktu na rzecz Umiejętności (niski udział polskich firm).
• Konieczność uproszczenia procedur i zwiększenia elastyczności.
• WZK mają szansę na sukces, jeśli wykorzystają swój potencjał i będą aktywnie działać.

Panel II : Finansowanie Edukacji Dorosłych

Wprowadzenie do instrumentów finansowania:

• Większość publicznych środków pochodzi z Europejskiego Funduszu Społecznego Plus (EFS+), uzupełniają je krajowe źródła (np. KFS).
• Omówiono formy wsparcia (bezzwrotne, pożyczki), zasady dofinansowania, rolę Bazy Usług Rozwojowych (BUR) oraz Indywidualnych Kont Rozwojowych (IKR).

Krajowy Fundusz Szkoleniowy (KFS) – Unikalność i wyzwania (Izabela Kaczmarska-Sawicka, Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej):

• Wartość: Stabilne, coroczne finansowanie, prewencyjny charakter (wsparcie osób pracujących przed utratą pracy), realizowane przez lokalne PUP, duża popularność (prawie 200 tys. osób rocznie). Poszerzony dostęp dla jednoosobowych firm i osób na umowach cywilnoprawnych. Wyższe finansowanie dla mikroprzedsiębiorstw (90%).
• Wyzwania: Niewystarczająca alokacja środków, nadal liczne wymagania formalne (załączniki) mimo ujednolicenia wniosku. Badania efektywności dopiero zaczynają uwzględniać długoterminowe zatrudnienie.

Baza Usług Rozwojowych (BUR) i Indywidualne Konta Rozwojowe (IKR) – Unikalność i wyzwania (Aleksandra Bergkoza, PARP):

• BUR: Nie jest źródłem finansowania, lecz platformą integrującą dostęp do szerokiej, jakościowo sprawdzonej oferty usług. Polska jest europejskim „ewenementem” w tym zakresie.
• IKR: Instrument przełomowy, przenoszący odpowiedzialność za rozwój na jednostkę. Ma zwiększyć sprawczość indywidualnych decyzji o kształceniu, szczególnie dla osób w niekorzystnej sytuacji na rynku pracy.
• Wyzwania: Złożona architektura systemu wsparcia (wielu operatorów, różne zasady) jest nieintuicyjna dla użytkowników i dostawców usług. Potrzeba standaryzacji i uproszczenia (np. ujednolicone formularze, rezygnacja z papieru).

Perspektywa pracodawców (Katarzyna Kiek, Dolnośląscy Pracodawcy):

• Firmy chętnie korzystają z KFS i Podmiotowych Systemów Finansowania (PSF), ale brak świadomości wśród użytkowników.
• Bariery to konieczność refundacji (upfront payment), co utrudnia dostęp indywidualnym osobom i małym firmom.
• Postulaty: Ujednolicenie wzoru wniosku o dofinansowanie w PSF (wzorując się na KFS), rozważenie objęcia BCU bazą BUR, wprowadzenie „pożyczek kompetencyjnych” dla firm.

Perspektywa operatorów/firm szkoleniowych (Edyta Świderska, Certes Sp. z o.o.):

• Kluczowa jest świadomość pracodawców. Operatorzy pełnią rolę „opiekunów”, pomagając w formalnościach.
• Obawa przed niekwalifikowalnością wydatków to duża bariera dla MŚP.
• Konieczność ujednolicenia procesów i formularzy, aby uniknąć marnowania energii. Obecne wskaźniki są głównie ilościowe (liczba uczestników).

Integracja i standaryzacja systemów:

• Pierwsze kroki integracji to połączenie KFS z BUR (usługodawcy KFS muszą być w BUR).
• BUR ma potencjał stać się głównym integratorem.
• Planowane nowelizacje rozporządzeń: wpis BCU do BUR z mocy prawa, wprowadzenie mikropoświadczeń.
• Cyfryzacja jest kluczowa (rezygnacja z papieru), ale z zachowaniem dostępu dla osób wykluczonych cyfrowo (rola ośrodków wsparcia).

Rekomendacje końcowe:

• Ujednolicenie i cyfryzacja: System powinien być bardziej jednolity, uproszczony i cyfrowy (mniej papieru).
• Orientacja na użytkownika: System powinien być bardziej intuicyjny, a użytkownik powinien skupiać się na potrzebach rozwojowych, a nie na architekturze wsparcia.
• Rozwój narzędzi: IKR dla mikro i małych firm, pożyczki kompetencyjne dla przedsiębiorców.
• Długoterminowa efektywność: Ocena skuteczności powinna obejmować długoterminowe wskaźniki (np. utrzymanie zatrudnienia).
• Wspieranie ludzi: Inwestowanie w świadomość i kompetencje (operatorzy, doradcy, Konfederacja Lewiatan).

Panel III: Współpraca Państwa i Biznesu w Rozwoju Edukacji Zawodowej

Główne bariery w edukacji zawodowej:

• Brak elastyczności systemu edukacji (Adam Kamiński, Infotech Foundation): Curriculum zmienia się zbyt wolno w stosunku do tempa zmian technologicznych (np. 2 lata na wdrożenie nowego zawodu vs. 18 miesięcy zmiany technologii IT). Skutkuje to absolwentami o nieaktualnych kompetencjach.
• Brak kadr nauczycieli zawodowych (Marek Nowicki, Pracodawcy Pomorza): Trudności w pozyskiwaniu wykwalifikowanych nauczycieli teorii zawodu.
• Demografia i brak zastępowalności pokoleń (Agnieszka Garbacz, CEMEX Polska): Niska liczba młodych ludzi wybierających deficytowe zawody (np. kierowcy zawodowi – średnia wieku 55+, 3% poniżej 25 lat). Firmy obawiają się inwestować w szkolenia z powodu ryzyka szybkiej zmiany pracodawcy.
• Negatywny wizerunek szkół branżowych (Mateusz Nowak, Volkswagen Poznań): Szkoły branżowe są często postrzegane jako „przechowalnie” dla tych, którzy nie dostali się do liceów, a nie jako pierwszy wybór.

Dostosowanie kompetencji i programów nauczania:

• Potrzeba ciągłej aktualizacji: Nawet nowe zawody (np. technik cyberbezpieczeństwa) szybko stają się nieaktualne. Należy zmieniać sposób myślenia o projektowaniu edukacji.
• Kompetencje miękkie: Poza technicznymi kwalifikacjami, biznes (np. Volkswagen Poznań) stawia na rozwój postaw, komunikacji, pracy zespołowej, odporności na niepowodzenia.
• Rozwój horyzontalny: Umiejętność przekwalifikowania się (reskilling) i uczenia się przez całe życie.
• Nowoczesne technologie: Nauczyciele powinni być przygotowani do nauczania z wykorzystaniem AI i nowych technologii.
• Wyzwania branżowe: Sektor cementowy (CEMEX) musi przygotować się na dekarbonizację, co wymaga nowych kompetencji (chemicy, zarządzanie środowiskiem, obsługa narzędzi cyfrowych).

Promocja szkolnictwa zawodowego i zaangażowanie pracodawców:

• Rola doradztwa zawodowego: Kluczowa jest aktywizacja doradców zawodowych w szkołach podstawowych, aby we współpracy z pracodawcami pokazywali rzeczywiste warunki pracy i możliwości. Nowe przepisy od września 2026 r. to przewidują.
• Współpraca z rodzicami: Rodzice często decydują o wyborach edukacyjnych dzieci, należy ich edukować o możliwościach szkół branżowych.
• Dobre praktyki:
  • Volkswagen Poznań: Pionier dualnego kształcenia (od 2005 r.), 85% absolwentów znajduje zatrudnienie. Inwestuje w uczniów dla regionu, nie tylko dla siebie. Promuje szkoły branżowe (dni otwarte, TikTok, „Girls Day”, projekty międzynarodowe, „Noc Naukowców”). Buduje „ekosystem” wokół szkoły, rozwijając w uczniach wartości i umiejętności poza programem nauczania (np. projekt Auschwitz).
  • Infotech Foundation: Organizacja założona przez kilkadziesiąt firm IT, tworząca „ekosystem infotechowy” dla IT, AI, robotyki, mechatroniki. Stawiają na logiczne myślenie i umiejętność radzenia sobie z porażkami. Uczą się od generacji Alfa, dając im przestrzeń do eksperymentowania. Wychowują ludzi, a nie tylko edukują. Nauczycielami są często ich absolwenci, bo mają aktualną wiedzę i lepszy język komunikacji.
  • CEMEX Polska: Angażuje się w rozwój kompetencji STEM dla najmłodszych (warsztaty, wizyty w zakładach). Współpraca z uczelniami wyższymi (konkursy prac dyplomowych).

Postulaty legislacyjne i systemowe:

• Ulgi podatkowe: Postulat Adama Kamińskiego – wprowadzenie ulg podatkowych (np. premia 3x-5x wartości inwestycji) dla firm angażujących się w edukację (delegowanie pracowników, aporty do szkół), na równych zasadach dla szkół publicznych i niepublicznych.
• Ułatwienia dla instruktorów: Obniżenie wymagań dla instruktorów praktycznej nauki zawodu (skrócony kurs pedagogiczny, brak wymogu tytułu mistrza).
• Ciągłe aktualizacje: Szkoły powinny mieć elastyczność w układaniu programów nauczania, uwzględniając dynamikę rynku pracy, przy wsparciu pracodawców i doradców.

Panel IV : Jak Nie Zgubić Sensu Szkoły w Cyfrowej Transformacji

Cel technologii w szkole:

• Wsparcie, nie zamiana (Marek Woźniak, IBE): Technologia powinna wspierać procesy dydaktyczne i organizacyjne, rozwiązywać problemy techniczne, ale nie zastępować pedagogiki.
• Ewolucja i roztropność (Dorota Tworowska, Vulcan): Edukacja to ewolucja, nie rewolucja. Nowe technologie powinny być wdrażane po gruntownych badaniach (jak leki), a nie na zasadzie „spróbujmy”. Nie wszystko trzeba cyfryzować (np. grafomotoryka). Technologia powinna usprawniać administrację, by zwalniać czas na relacje.
• Odciążenie nauczyciela (Agnieszka Halicka, nauczycielka): Technologia powinna redukować obciążenie nauczyciela, a nie je zwiększać. Obecnie nauczyciele często otrzymują sprzęt, ale brakuje im szkoleń i spójnych wytycznych.
• Cyfrowe obywatelstwo (Agnieszka Halicka): Równolegle z nauką obsługi narzędzi, należy rozwijać edukację o świadomym funkcjonowaniu w cyfrowym społeczeństwie (krytyczne myślenie, rozpoznawanie manipulacji, etyka AI).
• Świadome wdrażanie (Dominika Wiśniewska-Muszyńska, Google for Education): Technologia musi być stworzona dla edukacji, a jej wprowadzenie powinno być świadomym procesem zmian, a nie przypadkowym aktem. Należy mierzyć efekty tych zmian.

Integracja programów wsparcia i rola koordynatora cyfrowego:

• Fragmentacja programów: Wiele inicjatyw (Kompas Jutra, Cyfrowy Uczeń, Laboratoria AI, laptopy dla nauczycieli/uczniów) jest wdrażanych, ale często w sposób rozproszony, bez spójnej komunikacji i mapy drogowej dla szkół.
• Kluczowa rola koordynatora cyfrowego (Agnieszka Halicka):
  • To nauczyciel (pedagog), nie technik IT (dla IT jest osobne stanowisko administratora).
  • Ma wspierać nauczycieli w metodycznym wykorzystaniu technologii, planować cyfrową transformację szkoły, być punktem kontaktowym dla firm technologicznych.
  • Potrzebuje systemowego umocowania, finansowania i jasnych ścieżek działania.
• Wsparcie dla koordynatora (Dominika Wiśniewska-Muszyńska): Dostawcy technologii powinni szkolić koordynatorów, ale też słuchać ich potrzeb. Koordynator powinien mieć narzędzia do mierzenia skuteczności swoich działań i poczucie sprawczości.
• Umocowanie koordynatora (Marek Woźniak): Ośrodek Rozwoju Edukacji (ORE) przygotowuje rekomendacje dotyczące tej roli. Koordynator powinien być ambasadorem między technologią a potrzebami szkoły, blisko dyrekcji (np. jako wicedyrektor). Ważne są szkolenia i ramy etyczne.

Projektowanie narzędzi cyfrowych i programów publicznych:

• Użyteczność i kontakt z użytkownikiem (Dominika Wiśniewska-Muszyńska): Narzędzia powinny być projektowane w ścisłej współpracy z użytkownikami (nauczycielami, uczniami), a ich użyteczność i bezpieczeństwo regularnie ewaluowane.
• Spójny ekosystem (Agnieszka Halicka): Należy dążyć do kompatybilnych i zintegrowanych systemów, unikać zbyt wielu platform i loginów, które obciążają użytkowników. Planowanie zakupu sprzętu powinno wynikać z diagnozy potrzeb szkoły.
• Zadbaj o nauczycieli (Dorota Tworowska): W obliczu kryzysu demograficznego i odpływu nauczycieli, technologia powinna realnie wspierać ich pracę, aby zapobiec ich znikaniu z systemu.

Rola sztucznej inteligencji (AI) w kształtowaniu samodzielności i krytycznego myślenia:

• Wiedza to podstawa (Dorota Tworowska): AI wzmacnia wiedzę. Osoby z solidnymi podstawami osiągają z AI znacznie lepsze wyniki, co może prowadzić do pogłębiania się rozwarstwienia społecznego. Szkoła musi skupić się na nauczaniu fundamentalnej wiedzy.
• Szkolenia i etyka (Marek Woźniak): Konieczne są szkolenia z obsługi AI, szczególnie z profesjonalnych narzędzi, oraz włączenie zagadnień etycznych i dobrostanu do programów nauczania.
• Proces zamiast produktu (Dominika Wiśniewska-Muszyńska): Ocena uczniów powinna koncentrować się na procesie dochodzenia do odpowiedzi i umiejętności zadawania pytań (prompt engineering), a nie tylko na końcowym produkcie generowanym przez AI.

Rekomendacje i cytaty końcowe:

• Dorota Tworowska: Cyfryzujmy to, co realnie poprawia jakość, dostępność i efektywność szkoły, pamiętając, że „lepsze jest wrogiem dobrego”.
• Marek Woźniak: Większe uwzględnienie zagadnień związanych z etyką i dobrostanem uczniów w cyfryzacji.
• Agnieszka Halicka: Systemowe i finansowe umocowanie koordynatorów cyfrowej edukacji w szkołach.
• Dominika Wiśniewska-Muszyńska: Transformacja cyfrowa powinna być priorytetem, a nie dodatkiem, i być integrowana ze wszystkimi politykami edukacyjnymi.

Konferencja wykazała, że polski system edukacji ma solidne fundamenty do stworzenia jednolitego i efektywnego systemu wspierania rozwoju dorosłych i transformacji cyfrowej. Kluczowe jest jednak przezwyciężenie wyzwań związanych z:

• Koordynacją i elastycznością: Poprawa współpracy między instytucjami i szybsze reagowanie na zmiany.
• Uproszczeniami: Redukcja biurokracji i ujednolicenie procedur.
• Orientacją na użytkownika: Skupienie się na rzeczywistych potrzebach nauczycieli, uczniów i pracodawców.
• Inwestowaniem w ludzi: Zapewnienie szkoleń i systemowego wsparcia dla kadr, w tym dla nowej roli koordynatora cyfrowego.
• Świadomym wdrażaniem technologii: Wykorzystywanie technologii do wzmacniania sensu szkoły, a nie tylko cyfryzowania starych problemów.

Nadchodzące zmiany, takie jak ustawa o WZK, czy nowelizacja rozporządzenia o BUR, są postrzegane jako pozytywne impulsy do dalszych działań. Kluczowe jest testowanie rozwiązań na mniejszą skalę i przenoszenie sprawdzonych praktyk na poziom systemowy.Konferencja wykazała, że kluczem do skutecznej transformacji polskiej edukacji jest lepsza koordynacja, elastyczność, uproszczenia systemowe oraz większa orientacja na potrzeby użytkowników (uczniów, nauczycieli, pracodawców). Wnioski z dyskusji stanowią zobowiązanie dla Konfederacji Lewiatan do kontynuowania dialogu z administracją i partnerami społecznymi w celu budowania optymalnych rozwiązań i polityk publicznych.