Kształcenie zawodowe w Polsce jest duże. Ale czy potrafi wystarczająco szybko nadążać za zmianą technologii, zawodów i rynku pracy?

Raport ekspercki 2026 „Systemowe problemy i potrzeby rozwoju kształcenia zawodowego w Polsce. Perspektywa edukacji i rynku pracy” oraz jego popularnonaukową wersję wydawniczą „Szkoła, która musi nadążyć”. Raport wychodzi z założenia, że głównym wyzwaniem nie jest już sama skala kształcenia zawodowego, lecz zdolność systemu do szybkiego aktualizowania umiejętności, programów, praktyk, egzaminów i kompetencji kadry wobec zmian technologicznych, demograficznych i zielonej transformacji.

Dane pokazują skalę wyzwania. W roku szkolnym 2024/2025 w 1 848 technikach uczyło się 687,7 tys. uczniów, a w 1 697 branżowych szkołach I stopnia – 212,4 tys. Jednocześnie zatrudnienie niedawnych absolwentów VET wyniosło 75,4%, udział nauczycieli poniżej 30. roku życia w ponadpodstawowym VET – zaledwie 3,7%, a uczestnictwo dorosłych w uczeniu się – 20,3%. Te dane nie tworzą rankingu ani prostej diagnozy „dobrze–źle”. Pokazują natomiast, gdzie potrzebujemy szybszej reakcji systemowej.

W raporcie wskazano przede wszystkim potrzebę:

• przejścia od podaży miejsc w zawodach do zarządzania popytem na umiejętności;

• utworzenia „rdzenia kompetencji 2030” obejmującego AI, dane, cyberbezpieczeństwo, zielone kompetencje, jakość, bezpieczeństwo i zdolność uczenia się;

• oceny praktycznej nauki zawodu przez jakość realnych zadań, mentoring, informację zwrotną i dowody umiejętności, a nie tylko liczbę godzin;

• potraktowania nauczycieli zawodu jako infrastruktury krytycznej systemu;

• wykorzystania BCU, CKZ i szkół także jako infrastruktury reskillingu i upskillingu osób dorosłych;

• silniejszej współodpowiedzialności pracodawców za praktyki, mentorów, aktualność kompetencji oraz atrakcyjność warunków pracy.

Dla osób, które wolą krótszą, bardziej wizualną i popularnonaukową formę, przygotowana została równolegle publikacja „Szkoła, która musi nadążyć”. Prowadzi ona czytelnika od kluczowych danych, przez siedem „wąskich gardeł” systemu, zmiany zadań zawodowych i kompetencje 2030, aż do rekomendacji oraz mapy działań na lata 2026–2030. Szczególnie ważne jest dla mnie przesłanie tej publikacji: sprzęt bez programu, program bez aktualnej kadry, praktyka bez mentora i dane bez decyzji nie tworzą systemu adaptacyjnego.

Do lektury zapraszamy szczególnie: decydentów oświatowych, samorządy, dyrektorów i nauczycieli szkół zawodowych, BCU i CKZ, doradców zawodowych, pracodawców, organizacje branżowe, uczelnie, uczniów i rodziców.

Raport jest dystrybuowany bezpłatnie i może być rozpowszechniany z podaniem źródła.

Raport ekspercki:

„Szkoła, która musi nadążyć” – publikacja popularnonaukowa:

Badacz, ekspert i praktyk w dziedzinie edukacji zawodowej, pedagogiki pracy i andragogiki, od lat związany z
problematyką rozwoju kwalifikacji i kompetencji w kontekście przemian rynku pracy. Specjalizuje się w
zagadnieniach uczenia się przez całe życie, nowoczesnych systemów kwalifikacji, doradztwa
zawodowego oraz relacji między edukacją, gospodarką i zatrudnieniem. Łączy dorobek naukowy, doświadczenie
eksperckie i praktykę wdrożeniową, wspierając rozwój nowoczesnych rozwiązań w obszarze kształcenia i rozwoju
zawodowego.

Pełnił funkcje: Dyrektora Departamentu Kształcenia Zawodowego i Ustawicznego w MEN, Dyrektora Centrum Badań Edukacji Zawodowej i Zarządzania Innowacjami w Łukasiewicz-
ITEE, Redaktora Naczelnego kwartalnika naukowego “Edukacja Ustawiczna Dorosłych –Journal of Continuig Education, Redaktora Naczelnego czasopisma „Pedagogika Pracy”,Przewodniczącego Polskiej Sieci Kształcenia Modułowego.
Aktualnie jest członkiem: Sekcji Pedagogiki Pracy w Komitecie Nauk Pedagogicznych PAN,
Sektorowej Rad ds. Kompetencji – Budownictwo, Komitetu Edukacji Zawodowej w Krajowej
Izbie Gospodarczej.