Klasyfikacja zawodów i specjalności stanowi usystematyzowany zbiór zawodów oraz specjalności funkcjonujących na rynku pracy. Dokument ten pełni rolę nadrzędną w systemie informacji o zawodach i obejmuje m.in. zawody kształcenia branżowego. Klasyfikacja zawodów i specjalności (KZiS) to urzędowy dokument, który odzwierciedla rzeczywistą strukturę rynku pracy – można powiedzieć, że jest to swoisty „portret” istniejących zawodów i specjalności funkcjonujących w gospodarce. Została opracowana w oparciu o Międzynarodowy Standard Klasyfikacji Zawodów ISCO-08, co zapewnia jej zgodność z systemami stosowanymi w innych krajach.Klasyfikacja ta jest regularnie aktualizowana, zazwyczaj co 2–3 lata, aby nadążać za dynamicznymi zmianami na krajowym i europejskim rynku pracy. Nowe zawody i specjalności wprowadzane są poprzez nowelizację rozporządzenia Ministra właściwego ds. pracy (obecnie Minister Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej) w sprawie klasyfikacji zawodów i specjalności na potrzeby rynku pracy oraz zakresu jej stosowania. Klasyfikacja zawodów i specjalności jest pięciopoziomowym, hierarchicznie usystematyzowanym zbiorem zawodów i specjalności występujących na rynku pracy. Grupuje poszczególne zawody/specjalności i grupy oraz ustala ich symbole (kody) i nazwy zawodów. Obecnie jest 2565 zawodów (według stanu na dzień 1 stycznia 2025 r.) w tym 239 zawodów szkolnych, ujętych jest w klasyfikacji zawodów szkolnictwa branżowego.
UKŁAD STRUKTURALNY KLASYFIKACJI ZAWODÓW I SPECJALNOŚCI NA POTRZEBY RYNKU PRACY
Na potrzeby klasyfikacji zawodów i specjalności zawód został zdefiniowany jako zbiór zadań (czynności zawodowych) wyodrębnionych w wyniku społecznego podziału pracy, wykonywanych stale lub z niewielkimi zmianami przez poszczególne osoby i wymagających odpowiednich kompetencji (wiedzy i umiejętności), zdobytych w wyniku kształcenia lub praktyki).
Wiedza – zbiór opisów obiektów i faktów, zasad, teorii oraz praktyk, przyswojonych w procesie uczenia się, odnoszących się do dziedziny uczenia się lub działalności zawodowej,
Umiejętności – przyswojoną w procesie uczenia się zdolność do wykonywania zadań i rozwiązywania problemów właściwych dla dziedziny uczenia się lub działalności zawodowej;
Kompetencje społeczne – rozwiniętą w toku uczenia się zdolność kształtowania własnego rozwoju oraz autonomicznego i odpowiedzialnego uczestniczenia w życiu zawodowym i społecznym, z uwzględnieniem etycznego kontekstu własnego postępowania;
Zestaw efektów uczenia się w zakresie wiedzy, umiejętności oraz kompetencji społecznych, nabytych w:
Edukacji formalnej – kształcenie realizowane przez publiczne i niepubliczne szkoły oraz inne podmioty systemu oświaty, uczelnie oraz inne podmioty systemu szkolnictwa wyższego i nauki, w ramach programów, które prowadzą do uzyskania kwalifikacji pełnych, kwalifikacji nadawanych po ukończeniu studiów podyplomowych, o których mowa w art. 160 ust. 1 ustawy z dnia 20 lipca 2018 r. – Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (Dz. U. z 2023 r. poz. 742, z późn. zm.), albo kwalifikacji w zawodzie, o której mowa w art. 10 ust. 3 pkt 1 ustawy z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty (Dz. U. z 2024 r. poz. 750 i 854);
Edukacji pozaformalnej – kształcenie i szkolenie realizowane w ramach programów, które nie prowadzą do uzyskania kwalifikacji pełnych lub kwalifikacji, o których mowa w pkt 2; zgodnych z ustalonymi dla danej kwalifikacji wymaganiami, których osiągnięcie zostało sprawdzone w walidacji oraz formalnie potwierdzone przez uprawniony podmiot certyfikujący.
Oraz poprzez uczenie się nieformalne, zgodnych z ustalonymi dla danej kwalifikacji wymaganiami, których osiągnięcie zostało sprawdzone w walidacji oraz formalnie potwierdzone przez uprawniony podmiot certyfikujący.
Kwalifikacja w zawodzie – wyodrębniony w danym zawodzie zestaw oczekiwanych efektów kształcenia, których osiągnięcie potwierdza świadectwo wydane przez okręgową komisję egzaminacyjną po zdaniu egzaminu potwierdzającego kwalifikacje w zawodzie w zakresie jednej kwalifikacji.
Zawód zdefiniowany jest jako zbiór zadań (zespół czynności) wyodrębnionych w wyniku społecznego podziału pracy, wykonywanych stale lub z niewielkimi zmianami przez poszczególne osoby i wymagających odpowiednich kwalifikacji/kompetencji (wiedzy, umiejętności i kompetencji społecznych), zdobytych w wyniku kształcenia lub praktyki. Wykonywanie zawodu stanowi źródło dochodów. Zawód może dzielić się na specjalności. Rozróżnia się m. in. zawód wyuczony i zawód wykonywany.
Zawód wyuczony – obejmuje zbiory wiedzy, umiejętności i kompetencji społecznych nabytych w toku uczenia się i warunkujących wykonywanie zawodu. Nazwa zawodu wyuczonego określana jest w świadectwach i dyplomach lub w innych dokumentach potwierdzających Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej Departament Rynku Pracy uzyskane kwalifikacje. Zawodowi wyuczonemu, w zależności od szerokości jego profilu, może odpowiadać w praktyce kilka czy kilkanaście zawodów (specjalności) występujących na rynku pracy, ujętych w klasyfikacji zawodów i specjalności. Zawód zdobywany w trakcie kształcenia zawodowego nazywany jest zawodem szkolnym. Wykaz takich zawodów ujęty jest w klasyfikacji zawodów szkolnictwa branżowego.
Prawo oświatowe (regulacje ustawowe dotyczące systemu oświaty) odwołuje się do obowiązującej klasyfikacji zawodów szkolnictwa branżowego jako elementu organizacji kształcenia zawodowego. (Dz.U.2025.1043) Art.46 [Klasyfikacja zawodów szkolnictwa branżowego]
Klasyfikacja zawodów szkolnictwa branżowego to oficjalny wykaz zawodów, w których może być prowadzone kształcenie zawodowe w polskim systemie oświaty. Stanowi ona podstawę prawną i organizacyjną całego systemu kształcenia zawodowego w Polsce, określając ramy, w jakich funkcjonują szkoły i inne placówki edukacyjne. Dokument ten określa zawody nauczane w branżowych szkołach I i II stopnia, technikach, szkołach policealnych, a także w ramach kwalifikacyjnych kursów zawodowych.
Klasyfikacja ma formę usystematyzowanego układu tabelarycznego i zawiera szereg kluczowych informacji dotyczących każdego zawodu:
• Branże i zawody: Zawody są przyporządkowane do konkretnych branż (łącznie wyróżnia się 32 branże, m.in. audiowizualną, budowlaną czy informatyczną) i posiadają nazwy oraz symbole cyfrowe zgodne z klasyfikacją zawodów i specjalności na potrzeby rynku pracy.
• Kwalifikacje: W każdym zawodzie wyodrębnia się konkretne kwalifikacje (zawody mogą być jedno- lub dwukwalifikacyjne), opatrzone unikalnymi symbolami i nazwami.
• Poziomy PRK: Klasyfikacja wskazuje poziomy Polskiej Ramy Kwalifikacji zarówno dla kwalifikacji pełnych, jak i cząstkowych (wyodrębnionych w zawodzie).
• Typy szkół: Określa ona, w jakim typie szkoły ponadpodstawowej może odbywać się kształcenie w danym zawodzie (np. technikum, branżowa szkoła I stopnia) oraz wskazuje czas trwania nauki w szkołach policealnych.
• Ścieżka kształcenia: Dokument precyzuje możliwość prowadzenia kształcenia na kwalifikacyjnych kursach zawodowych (KKZ) lub kursach umiejętności zawodowych (KUZ) dla danej kwalifikacji.
• Nadzór: Dla każdego zawodu wskazany jest minister właściwy (np. minister gospodarki, kultury czy klimatu), na którego wniosek dany zawód został wprowadzony do klasyfikacji.
Ważnym elementem klasyfikacji są również szczególne uwarunkowania dotyczące form kształcenia lub nauczania osób z niepełnosprawnościami, wynikające ze specyfiki danego zawodu . System ten charakteryzuje się elastycznością – zmiany w wykazie, takie jak dodanie lub usunięcie zawodu, są dokonywane na wniosek ministrów właściwych dla danych zawodów, aby kształcenie odpowiadało aktualnym potrzebom rynku pracy.Kwalifikacje wyodrębnione w zawodzie oznaczono kodem składającym się z trzech wielkich liter, wskazujących na przyporządkowanie do branży, oraz kolejną liczbą o charakterze porządkowym.
Zawody szkolnictwa branżowego przyporządkowano do branż, uwzględniając specyfikę umiejętności zawodowych lub zakres, w jakim umiejętności te są wykorzystywane podczas wykonywania zadań zawodowych.
Branże uporządkowano według kolejności alfabetycznej:
- branża audiowizualna (AUD),
- branża budowlana (BUD),
- branża ceramiczno-szklarska (CES),
- branża chemiczna i ochrony środowiska (CHM),
- branża drzewno-meblarska (DRM),
- branża ekonomiczno-administracyjna (EKA),
- branża elektroenergetyczna (ELE),
- branża elektroniczno-mechatroniczna (ELM),
- branża fryzjersko-kosmetyczna (FRK),
- branża górniczo-wiertnicza (GIW),
- branża handlowa (HAN),
- branża hotelarsko-gastronomiczno-turystyczna (HGT),
- branża leśna (LES),
- branża mechaniczna (MEC),
- branża mechaniki precyzyjnej (MEP),
- branża metalurgiczna (MTL),
- branża motoryzacyjna (MOT),
- branża ochrony i bezpieczeństwa osób i mienia (BPO),
- branża ogrodnicza (OGR),
- branża opieki zdrowotnej (MED),
- branża poligraficzno-księgarska (PGF),
- branża pomocy społecznej (SPO),
- branża przemysłu mody (MOD),
- branża rolno-hodowlana (ROL),
- branża rybacka (RYB),
- branża spedycyjno-logistyczna (SPL),
- branża spożywcza (SPC),
- branża teleinformatyczna (INF),
- branża transportu drogowego (TDR),
- branża transportu kolejowego (TKO),
- branża transportu lotniczego (TLO),
- branża transportu wodnego (TWO).
Zawody szkolnictwa branżowego są określone w klasyfikacji zawodów szkolnictwa branżowego, która stanowi usystematyzowany układ tabelaryczny obejmujący:
Klasyfikacja zawodów szkolnictwa branżowego – zestawienie na dzień 28.12.2025r.
- Liczba zawodów jednokwalifikacyjnych wynosi 141.
Zawody jednokwalifikacyjne to te, w których wyodrębniono tylko jeden symbol kwalifikacji niezbędny do uzyskania tytułu zawodowego.
Przykłady zawodów jednokwalifikacyjnych:
Asystent kierownika produkcji filmowej i telewizyjnej (AUD.01)
Automatyk (ELM.01)
Kucharz (HGT.02)
Rolnik (ROL.04)
Technik administracji (EKA.01)
Technik ochrony środowiska (CHM.05)
Terapeuta zajęciowy (MED.13)
Technik usług kosmetycznych (FRK.04 )
- Liczba zawodów dwukwalifikacyjnych (standardowych) wynosi 88.
Zawody dwukwalifikacyjne to te, w których wyodrębniono dwie kwalifikacje zawodowe, które należy uzyskać, aby otrzymać tytuł technika, bez możliwości wyboru ścieżki .
Przykłady zawodów dwukwalifikacyjnych:
Technik agrobiznesu (ROL.04, ROL.05)
Technik archiwista (EKA.02, EKA.03)
Technik grafik i poligrafii cyfrowej (PGF.04, PGF.05)
Technik informatyk (INF.02, INF.03)
Technik turystyki na obszarach wiejskich (HGT.09, HGT.10)
Technik weterynarii (ROL.11, ROL.12)
- Liczba zawodów dwukwalifikacyjnych z możliwością różnych podbudów – wynosi 10.
Są to zawody, które formalnie wymagają uzyskania dwóch kwalifikacji, ale pierwsza kwalifikacja ma charakter alternatywny, oznaczony słowem „albo„ klasyfikacji zawodów szkolnictwa branżowego . Oznacza to, że uczeń/słuchacz musi uzyskać jedną kwalifikację z grupy alternatywnej ORAZ drugą, obligatoryjną kwalifikację.
Przykłady zawodów dwukwalifikacyjnych z alternatywnymi ścieżkami:
Technik budownictwa : Wymaga kwalifikacji BUD.14 ORAZ jednej z kwalifikacji: BUD.01 albo BUD.08 albo BUD.12.
Technik ceramik : Wymaga kwalifikacji CES.03 ORAZ jednej z kwalifikacji: CES.01 albo CES.05.
Technik hodowca koni : Wymaga kwalifikacji ROL.06 ORAZ jednej z kwalifikacji: ROL.01 albo ROL.07.
Technik mechanik : Wymaga kwalifikacji MEC.09 ORAZ jednej z kwalifikacji: MEC.03 albo MEC.05/MEC.11 albo MEC.08.
Technik odlewnik : Wymaga kwalifikacji MTL.04 ORAZ jednej z kwalifikacji: MTL.01 albo MTL.02.
Technik pojazdów samochodowych : Wymaga kwalifikacji MOT.06 ORAZ jednej z kwalifikacji: MOT.02 albo MOT.05.
Technik procesów drukowania : Wymaga kwalifikacji PGF.06 ORAZ jednej z kwalifikacji: PGF.01 albo PGF.02.
Technik spawalnictwa : Wymaga kwalifikacji MEC.10 ORAZ jednej z kwalifikacji: MEC.03 albo MEC.04 albo MEC.08 albo TWO.03.
Technik technologii wyrobów skórzanych : Wymaga kwalifikacji MOD.12 ORAZ jednej z kwalifikacji: MOD.02 albo MOD.04.
Technik technologii żywności : Wymaga kwalifikacji SPC.07 ORAZ jednej z pięciu kwalifikacji alternatywnych: SPC.01 albo SPC.02 albo SPC.03 albo SPC.04 albo SPC.05.
NOWE ZAWODY OD ROKU 2019 :
•1 nowy zawód od 1 września 2024 r.
* – technik elektromobilności
• 9 nowych zawodów od 1 września 2023 r.
* – administrator produkcji filmowej i telewizyjnej,
* – technik animacji filmowej,
* – technik aranżacji wnętrz,
* – operator maszyn i urządzeń w gospodarce odpadami,
* – pracownik pomocniczy w gospodarce odpadami,
* – technik gospodarki odpadami,
* – operator maszyn i urządzeń przemysłu drzewnego,
* – technik przemysłu drzewnego,
* – animator rynku książki.
• 6 nowych zawodów od 1 września 2022 r.
* – monter konstrukcji targowo-wystawienniczych,
* – technik obsługi przemysłu targowo-wystawienniczego
* – technik izolacji przemysłowych,
* – technik montażu i automatyki stolarki budowlanej
* – technik elektroautomatyk okrętowy,
* – technik przemysłu jachtowego.
• 4 nowe zawody od 1 września 2021 r.
* – technik dekarstwa
* – technik robotyk
* – technik stylista
* – podolog
• 4 nowe zawody od 1 września 2020 r.
* – zdobnik ceramiki
* – technik spawalnictwa
* – technik pojazdów kolejowych
* – mechanik pojazdów kolejowych
• 10 nowych zawodów od 1 września 2019 r.
* – operator maszyn i urządzeń przeróbczych
* -technik programista
* – pracownik pomocniczy gastronomii
* – kelner
* – drukarz offsetowy
* – drukarz fleksograficzny
* – pracownik obsługi hotelowej
* – automatyk
* – górnik podziemnej eksploatacji kopalin innych niż węgiel kamienny
* – technik podziemnej eksploatacji kopalin innych niż węgiel kamienny
