Wprowadzenie – jak doszliśmy do obecnych przepisów ?
Rok 2025 upłynął pod znakiem intensywnych prac nad nowelizacją tzw. ustawy „Kamilka”, której celem miało być złagodzenie części obowiązków dotyczących weryfikacji niekaralności, m.in. wobec nauczycieli czy rodziców dzieci uczęszczających do placówek oświatowych. Projekt został uchwalony przez Sejm i Senat, jednak 29 sierpnia 2025 r. Prezydent odmówił jego podpisania i skierował ustawę do ponownego rozpatrzenia przez Sejm. Od tego czasu nie przedstawiono nowych propozycji legislacyjnych.
Od 30 stycznia 2026 r. obowiązuje natomiast nowy tekst jednolity ustawy, potocznie określanej jako „Lex Kamilek”:
USTAWA z dnia 5 sierpnia 2025 r. o zmianie ustawy o przeciwdziałaniu zagrożeniom przestępczością na tle seksualnym i ochronie małoletnich oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. 2026 poz. 110) https://www.sejm.gov.pl/sejm10.nsf/PrzebiegProc.xsp?nr=1381
To właśnie w tym akcie znajdują się przepisy art. 21d i 21e, które wprowadzają szeroki obowiązek weryfikacji karalności dla osób wykonujących działalność związaną z małoletnimi. Jednocześnie ustawodawca przewidział istotne wyłączenie dotyczące instruktorów praktycznej nauki zawodu.
Co wprowadzają art. 21d i 21e ?
Art. 21d i 21e nakładają na wiele grup zawodowych obowiązek przedstawiania rozbudowanego zestawu informacji dotyczących niekaralności, obejmującego:
- dane z Krajowego Rejestru Karnego dotyczące określonych przestępstw,
- informacje o środkach poprawczych,
- dane z rejestrów karnych państwa obywatelstwa,
- dane z rejestrów państw, w których dana osoba przebywała co najmniej 12 miesięcy w ostatnich 20 latach,
- dodatkowe oświadczenia w przypadku braku możliwości uzyskania dokumentów.
Jest to jedna z najbardziej rozbudowanych procedur weryfikacyjnych w polskim systemie prawnym, obejmująca zarówno dokumenty krajowe, jak i zagraniczne.
Wyłączenie dla instruktorów praktycznej nauki zawodu
Ustawodawca wprowadził jednak jednoznaczne wyłączenie. Zgodnie z art. 21i ust. 4:
„Przepisów art. 21d i art. 21e nie stosuje się do osób prowadzących praktyczną naukę zawodu, o której mowa w art. 120 ustawy – Prawo oświatowe, opiekunów stażu uczniowskiego oraz osób prowadzących praktykę absolwencką niepełnoletnich praktykantów.”
Oznacza to, że instruktorzy praktycznej nauki zawodu nie podlegają rozszerzonym obowiązkom weryfikacyjnym przewidzianym dla innych grup pracujących z małoletnimi.
W praktyce instruktor nie musi:
- przedstawiać zaświadczenia z KRK w zakresie określonym w art. 21d,
- dostarczać zagranicznych rejestrów karnych,
- składać oświadczeń dotyczących pobytów zagranicznych z ostatnich 20 lat.
Wyłączenie obejmuje instruktorów praktycznej nauki zawodu, opiekunów stażu uczniowskiego oraz osoby prowadzące praktykę absolwencką niepełnoletnich.
Dlaczego ustawodawca wprowadził takie wyłączenie ?
Wyłączenie instruktorów praktycznej nauki zawodu z obowiązków wynikających z art. 21d i 21e nie jest przypadkowe. Ustawodawca kierował się kilkoma istotnymi przesłankami wynikającymi z logiki systemu oświaty oraz realiów funkcjonowania rzemiosła.
Po pierwsze, instruktorzy działają w ramach systemu oświaty, który od lat posiada własne mechanizmy weryfikacji i nadzoru. Zgodnie z art. 120 ust. 3a Prawa oświatowego:
„Praktyczną naukę zawodu może prowadzić osoba, która nie była karana za określone przestępstwa (…) Spełnienie tego warunku jest potwierdzane oświadczeniem osoby prowadzącej praktyczną naukę zawodu.”
Po drugie, zgodnie z rozporządzeniem w sprawie przygotowania zawodowego młodocianych, bardzo często to sam pracodawca pełni funkcję instruktora i osobiście szkoli młodocianych pracowników. W takiej sytuacji wymaganie, aby przedsiębiorca „sprawdzał samego siebie” w rejestrach karnych, byłoby nielogiczne i praktycznie niewykonalne. Po trzecie, ustawodawca uznał, że dotychczasowe rozwiązanie — oświadczenie o niekaralności — jest wystarczające i adekwatne do charakteru tej funkcji, a jednocześnie nie nakłada na mikroprzedsiębiorców nadmiernych obciążeń administracyjnych.
Puenta
Wyłączenie instruktorów praktycznej nauki zawodu z obowiązków wynikających z art. 21d i 21e to rozwiązanie rozsądne i proporcjonalne, uwzględniające realia przygotowania zawodowego młodocianych. Jednak w szerszej perspektywie obecne przepisy pokazują, że system weryfikacji niekaralności wciąż wymaga uporządkowania. Przed ustawodawcą stoi zadanie stworzenia spójnych, cyfrowych i jednolitych zasad, które z jednej strony zapewnią realną ochronę małoletnich, a z drugiej nie będą nadmiernym obciążeniem dla przedsiębiorców i instytucji oświatowych. Dzisiejsze regulacje to krok w dobrym kierunku — ale przyszłość pokaże, czy stanie się on elementem większej, bardziej przemyślanej reformy.
