Nowy model edukacji – co się zmieni?

Nowa reforma oświatowa 2027: Przyszłość szkolnictwa ponadpodstawowego w oparciu o Profil Absolwenta

Projekt ustawy o zmianie ustawy – Prawo oświatowe oraz niektórych innych ustaw, przygotowany przez Ministerstwo Edukacji Narodowej z dnia 26.06.2025r. zapowiada kompleksową reformę czyli transformację systemu edukacji .

Reforma zostanie wdrażana etapowo:

• Od 1 września 2026 r. w przedszkolach i szkołach podstawowych.
• Od 1 września 2027 r. w szkołach ponadpodstawowych (I klasy LO, technikum, BSI i szkoła policealna).
• W kolejnych latach – w szkołach branżowych II stopnia.

Dotychczasowe podstawy programowe będą obowiązywać równolegle do końca cyklu edukacyjnego obecnych uczniów. Reformy mają być stopniowo wdrażane począwszy od 2026 roku, a ich kluczowym elementem jest wprowadzenie do kształcenia ogólnego tzw. “Profilu absolwenta i absolwentki”. Szczególnie duże znaczenie będzie miała ta reforma dla szkół ponadpodstawowych, w tym liceów, techników oraz szkół branżowych. Fundamentem  planowanych reform jest  dokument opracowany przez Instytut Badań Edukacyjnych – Państwowy Instytut Badawczy (IBE-PIB) pt. „Profil absolwenta i absolwentki. Droga do zmian w edukacji” opracowany w pierwszym etapie prac analitycznych a skierowany jest do szkół podstawowych. Jest  to odpowiedź na konieczność modernizacji systemu edukacji w Polsce i jak mówią autorzy jest rozwiązaniem stosowanym w wielu krajach. Podstawowym założeniem jest zapewnienie równowagi pomiędzy trzema wymiarami kształcenia: wiedzą, umiejętnościami i sprawczością, przy czym ten ostatni wymiar według autorów dotychczas był w polskim systemie edukacji zaniedbywany. Profil absolwenta i absolwentki to narzędzie, które określa, jaką wiedzę i umiejętności powinni mieć uczniowie po zakończeniu poszczególnych etapów edukacji który pomoże kształtować cele edukacyjne oraz planować nauczanie we współczesnym, zmiennym świecie. Przeprowadzone prace analityczne  przez IBE-PIB zdiagnozowały brak równowagi między wymiarami kształcenia (wiedza przedmiotowa / umiejętności / sprawczość) w polskiej szkole. Reforma zakłada gruntowne przeprojektowanie podstawy programowej kształcenia ogólnego. Dotychczas dominowało podejście skoncentrowane na treściach nauczania (jako zbyt wąskie ) i wymaganiach szczegółowych. Teraz zostanie ono zastąpione przez podejście zorientowane na oczekiwane efekty uczenia się, rozumiane jako zestaw wiedzy, umiejętności i kompetencji społecznych zdobytych przez ucznia procesie uczenia się [1](efektach występujących po stronie ucznia), a nie treściach wykładanych czy wymaganych przez nauczyciela. Dodatkowo, nowa podstawa programowa ma uwzględniać tzw. doświadczenia edukacyjne, czyli konkretne sytuacje i aktywności dydaktyczne, w których uczeń powinien uczestniczyć w trakcie nauki. To właśnie zmiana definicji podstawy programowej kształcenia ogólnego oraz ramowych planów nauczania skutkuje koniecznością wprowadzenia w ustawie – Prawo oświatowe zmian w innych przepisach odnoszących się do tej podstawy. Nowa definicja ramowych planów nauczania obejmie organizację wszystkich typów zajęć edukacyjnych, w tym nowo wprowadzonych zajęć fakultatywnych. Uczniowie będą mieli możliwość wyboru dodatkowych zajęć zgodnych z ich zainteresowaniami i potrzebami.

Najważniejsze zmiany zawarte w projekcie ustawy :

• Zmodyfikowano katalog osób posiadających wykształcenie średnie branżowe – m.in. przez dopuszczenie większej liczby egzaminów eksternistycznych jako drogi do uzyskania kwalifikacji i przystąpienia do matury (możliwość przystąpienia do matury po egzaminach eksternistycznych).
• Zmiana w zakresie nadzoru pedagogicznego- rezygnacja z obowiązku opiniowania przez kuratora oświaty arkuszy organizacji publicznych szkół i placówek oraz ich aktualizacji.
• Wprowadzenie możliwości tworzenia narzędzi nadzoru pedagogicznego przez kuratora oświaty i zamieszczania ich na platformie nadzoru pedagogicznego
• Projekt nowelizacji ustawy zakłada zmiany powoływania Kapituły do Spraw Profesorów Oświaty oraz trybu jej pracy.
• Wprowadzenie do katalogu form działalności dydaktyczno-wychowawczej szkoły nowej formy, tj. zajęć fakultatywnych (możliwość nie brania udziału w w/w zajęciach po zgłoszeniu dyrektorowi )
• Zmiana w zakresie warunków dotyczących uzyskania dofinansowania kształcenia młodocianych pracowników- wymagane potwierdzenie opłat za egzaminy zawodowe. Będzie możliwość wystąpienia do okręgowej komisji egzaminacyjnej o wydanie zaświadczenia potwierdzającego zdanie egzaminu celem otrzymania dofinansowania kształcenia pracownika młodocianego.
• Zmiany w definicji programu wychowania przedszkolnego i programu nauczania do danych zajęć edukacyjnych z zakresu kształcenia ogólnego, a także w definicji egzaminu maturalnego i egzaminu ósmoklasisty.Spowodowane jest to zmianą  definicją podstawy programowej wychowania przedszkolnego i podstawy programowej kształcenia ogólnego tzn.oczekiwane efekty uczenia się i wymagania w zakresie doświadczeń edukacyjnych, a także odnosi się do potrzeby uwzględniania w szkolnych programach nauczania korelacji międzyprzedmiotowych międzyprzedmiotowe efekty uczenia się).
• Egzamin ósmoklasisty oraz egzamin maturalny zostaną zaktualizowane, by mierzyć efekty uczenia się, a nie tylko znajomość treści programowych. To oznacza większe dostosowanie systemu oceniania do nowoczesnych metod dydaktycznych.
• Doprecyzowanie przepisu dotyczącego osób biorących udział w przeprowadzaniu egzaminu zawodowego w części praktycznej (egzaminatorzy,operatorzy pracowni informatycznej, jak asystenci techniczni ) Doprecyzowanie w  ustawie o systemie oświaty przez jednoznaczne wskazanie, że rozwiązanie przyjęte w tym przepisie dotyczy tylko egzaminatorów, którzy obserwują i oceniają część praktyczną egzaminu zawodowego, której rezultatem końcowym wykonania zadania jest wyrób lub usługa, a nie wszystkich egzaminatorów biorących udział w przeprowadzaniu egzaminu zawodowego, np. sprawdzających i oceniających rozwiązania zdających w części praktycznej z wykorzystaniem dokumentacji).
• Zmiany w zakresie egzaminów eksternistycznych są konsekwencją zmian w zakresie podstawy programowej kształcenia ogólnego, która będzie się odnosić do efektów uczenia się.
• Proponuje się wprowadzenie dodatkowej przesłanki zwolnienia ucznia z zajęć obowiązkowych ze względu na realizowane przez tego ucznia inne zajęcia edukacyjne.  Chodzi tutaj głównie o sytuacje, w których uczeń uczęszcza w szkole np. na dodatkowe zajęcia z języków, i które w konsekwencji tej zmiany będą mogły zostać określone w aktach wykonawczych.
• Rozporządzenie ma określić „funkcje oceniania bieżącego ucznia, z uwzględnieniem konieczności przekazywania uczniowi informacji o jego osiągnięciach edukacyjnych pomagających w uczeniu się”.
• Proponowane przesunięcie terminu przeprowadzenia egzaminu ósmoklasisty na kwiecień pozwoli równomiernie rozłożyć obciążenie zarówno szkół, jak i jednostek systemu egzaminacyjnego
• Zmianą definicji egzaminu maturalnego polegającą na zastąpieniu wyrazu „absolwentów” wyrazem „osób” oraz „absolwent” wyrazem „zdający” czy „zdający będący absolwentem”- wyeliminowanie wątpliwości kto przystępuje do tego egzaminu.
• Zmiany dotyczące systemów teleinformatycznych wykorzystywanych do przeprowadzania egzaminu ósmoklasisty, egzaminu maturalnego, egzaminu zawodowego i egzaminów eksternistycznych
• Większe możliwość zlecania Fundacji Rozwoju Systemu Edukacji przez ministra właściwego do spraw oświaty i wychowania realizacji również innych zadań z zakresu oświaty i wychowania. Na realizację tych zadań Fundacja Rozwoju Systemu Edukacji będzie otrzymywała dotację celową z części budżetu państwa, której dysponentem jest minister właściwy do spraw rozwoju i wychowania.

Proponowany projekt nowelizacji ustawy  wejdzie ona w życie 1 września 2026 roku, z wyjątkami określonymi w przepisach.

Podsumowanie:

Czekamy na ostateczną wersję Profilu absolwenta szkół ponadpodstawowych który wskaże kierunek zmian w szkołach ponadpodstawowych oraz w kształceniu zawodowym. Część propozycji  nowelizacji ustawy są już nam znane i to od roku 2015 min. korelacje międzyprzedmiotowe  czy efekty uczenia się oparte na ustawie o Zintegrowanym Systemie Kwalifikacji. To co budzi mój niepokój to rozszerzenie możliwości zlecania Fundacji Rozwoju Systemu Edukacji zadań z zakresu oświaty i wychowania.Ten zapis nie określa jakie  zadania będzie realizowała i na jakich zasadach, co pogłębi tylko czytelność i transparentność podziału kompetencji związanych z kształceniem zawodowym szczególnie tych dedykowanych nauczycielom zawodu (metodyka,dydaktyka). Kolejnym zapisem który niepokoi jest propozycja wprowadzenia możliwości tworzenia narzędzi nadzoru pedagogicznego przez kuratora oświaty.Nie ma obecnie więcej szerszych informacji które pozwolą ocenić celowość przydatność takich narzędzi kontroli.

Artur Kowalski

---

[1] Zgodnie z ustawą z dnia 22 grudnia 2015 r. o Zintegrowanym Systemie Kwalifikacji