Po 7 miesiącach zebrała się Podkomisja Stała do spraw Kształcenia Zawodowego. Dyskusja dotyczyła tematu kierunków rozwoju oferty kształcenia zawodowego w świetle prognozy Ministra Edukacji w sprawie zapotrzebowania na pracowników w 2026 roku.
Główny Temat Posiedzenia:
Dyskusja na temat prognozy Ministerstwa Edukacji Narodowej w sprawie zapotrzebowania na pracowników w zawodach szkolnictwa branżowego w 2026 roku, która została opracowana przez Instytut Badań Edukacyjnych (IBE). Celem było dostosowanie oferty edukacyjnej do potrzeb rynku pracy.
1. Cel i Metodologia Prognozy Zapotrzebowania na Pracowników:
- Kluczowe narzędzie: Prognoza, ogłaszana corocznie, jest podstawowym instrumentem polityki państwa w planowaniu i rozwoju kształcenia zawodowego.
- Horyzont czasowy: Ma charakter średnio- i długoterminowy (3-5 lat), odnosząc się do zapotrzebowania na pracowników po zakończeniu bieżącego cyklu kształcenia.
- Źródła danych: Opracowywana na podstawie danych ekonomicznych, demograficznych i edukacyjnych (GUS, Urzędy Pracy, System Informacji Oświatowej, kompas inwestycji) na poziomie krajowym i regionalnym, w przekroju branżowym. Uwzględnia dokumenty strategiczne rozwoju państwa i województw.
- Konsultacje: W procesie biorą udział resorty właściwe dla poszczególnych zawodów, rady sektorowe ds. kompetencji oraz środowiska wojewódzkich rad rynku pracy i dialogu społecznego (badanie delfickie).
- Cele prognozy:
- Kształtowanie oferty szkolnictwa branżowego dopasowanej do rynku pracy.
- Wspomaganie zatrudnienia i dopasowania uczestników rynku pracy.
- Ułatwianie doradcom zawodowym wskazywania optymalnych ścieżek edukacyjnych.
- Dostosowywanie programów nauczania przez samorządy i placówki.
- Różnicowanie subwencji oświatowej dla samorządów.
- Zwiększenie dofinansowania kosztów kształcenia młodocianych pracowników w zawodach deficytowych (do 13 394 zł).
- Określanie wykazu zawodów do refundacji wynagrodzeń młodocianych pracowników.
- Promowanie zawodów kluczowych dla rozwoju społeczno-gospodarczego.
- Główny cel: Zapewnienie, by absolwenci znajdowali pracę, a braki kadrowe były uzupełniane.
2. Kluczowe Zmiany w Prognozie na 2026 Rok:
- Lista krajowa: Dominują zawody związane z przetwórstwem przemysłowym, produkcją, automatyzacją, robotyzacją, nowoczesnymi technologiami (elektromobilność, CNC), transportem drogowym i kolejowym, budownictwem i infrastrukturą.
- Nowy zawód: Na listę krajową wprowadzono technika gospodarki nieruchomościami, co wynika z chronicznych deficytów i konsultacji branżowych.
- Listy wojewódzkie (specjalizacje regionalne): Od 2025 roku każde województwo ma przypisane dwa zawody odzwierciedlające jego specyfikę gospodarczą, społeczną lub historyczno-przemysłową.
- Wzrost wspieranych zawodów: Wzrost o jeden zawód w każdym województwie (łącznie 16 w skali kraju).
- Efektywność prognozy: Odnotowano znaczny wzrost liczby uczniów w zawodach objętych prognozą w porównaniu z rokiem 2024/2025 (67% dla listy krajowej, 60% dla list wojewódzkich).
- Przykłady regionalnych specjalizacji:
- Dolnośląskie, Lubuskie, Pomorskie: Technik teleinformatyk (rozwój infrastruktury ICT, cyberbezpieczeństwo).
- Kujawsko-Pomorskie, Podlaskie, Opolskie: Zawody związane z agrobiznesem, przetwórstwem spożywczym (mleczarstwo, technologia żywności) – wykorzystanie przewag regionalnych.
- Łódzkie, Podkarpackie, Śląskie: Technik mechanik lotniczy, technik awionik, technik przemysłu metalurgicznego (rozwój lotnisk, silne sektory produkcyjne).
- Mazowieckie, Zachodniopomorskie: Technik technologii chemicznej (przemysł chemiczny, petrochemiczny).
- Małopolskie: Technik odlewnik (silny sektor produkcyjny).
- Świętokrzyskie: Technik inżynierii sanitarnej (dynamika inwestycyjna).
- Warmińsko-Mazurskie: Technik przemysłu drzewnego (przemysł meblarski).
- Wielkopolskie: Technik obsługi przemysłu targowo-wystawienniczego (specjalizacja Poznania).
3. Podniesione Obawy i Pytania (Posłowie i Goście):
- Brak pisemnych informacji: Prośba o wcześniejsze dostarczanie pisemnych raportów przed posiedzeniami.
- Cyberbezpieczeństwo:
- Pytanie, dlaczego kwestia cyberbezpieczeństwa (np. technik teleinformatyk) jest traktowana regionalnie, a nie centralnie/krajowo, biorąc pod uwagę jej globalne znaczenie i rosnącą liczbę ataków.
- Odpowiedź MEN/IBE: Zawód technika cyberbezpieczeństwa jest w przygotowaniu i prawdopodobnie trafi na listę krajową. Technik teleinformatyk jest związany z infrastrukturą dla cyberbezpieczeństwa.
- Refundacje z Funduszu Pracy:
- Wątpliwości dotyczące terminowości wypłat środków z Funduszu Pracy dla pracodawców kształcących młodocianych pracowników. OHP-y odrzucają wnioski.
- Odpowiedź MEN: Ministerstwo Edukacji jest w stałym kontakcie z Ministerstwem Rodziny i Finansów, a Pani Minister Nowacka interweniowała w tej sprawie. MEN robi wszystko, co w jej mocy, choć nie jest dysponentem tych środków.
- Dodatkowe informacje (Związek Rzemiosła Polskiego): Kwota w Funduszu Pracy została zwiększona z 900 mln do 1,068 mld zł, planowane jest poszukiwanie kolejnych 64 mln zł, ale szacowane potrzeby to ok. 1,3 mld zł. Postulowano, aby refundacja stała się obligatoryjna, a nie fakultatywna.
- Rejonizacja i infrastruktura:
- Obawa, że rejonizacja i dofinansowanie tylko wybranych zawodów w województwach może doprowadzić do zaniedbania innych zawodów i braku odpowiedniej infrastruktury (np. bursy) dla uczniów.
- Odpowiedź MEN: Rejonizacja ma wspierać rozwój lokalny i zmniejszać migrację młodzieży. W przypadku powstania centrów kształcenia dla uczniów z innych regionów, infrastruktura będzie rozwijana.
- Wprowadzanie nowych zawodów i likwidacja istniejących:
- Krytyka zbyt późnego ogłaszania zmian w zawodach (projekt rozporządzenia w marcu przed kwietniową rekrutacją), co uniemożliwia szkołom przygotowanie się, np. pod kątem kwalifikacji nauczycieli, podstaw programowych i wyposażenia pracowni.
- Obawa przed likwidacją niektórych zawodów (np. technik ogrodnik, technik architektury krajobrazu, technik optyk od 2026 r.) i utratą pracy przez nauczycieli.
- Odpowiedź MEN: Wnioski o nowe zawody składały inne ministerstwa (ostatni w grudniu). Procedury wewnętrzne i zewnętrzne trwają (konsultacje do 4 marca). Podpisanie rozporządzenia planowane jest do końca marca, a podstawy programowe trafią do uzgodnień w przyszłym tygodniu. Ministerstwo jest świadome trudności, ale proces jest złożony.
- Nauczyciele kształcenia zawodowego:
- Zaniepokojenie brakiem wsparcia dla nauczycieli kształcenia praktycznego i instruktorów (nieobjętych Kartą Nauczyciela), co utrudnia motywację i rozwój kadr.
- Odpowiedź MEN: Promowane są szkolenia branżowe, działania Branżowych Centrów Umiejętności (BCU) i studia podyplomowe. Odpowiedzialność za motywację spoczywa na dyrektorach, a ministerstwo realizuje potrzeby w miarę możliwości. IBE pracuje nad prognozami zapotrzebowania na nauczycieli.
- Kompas Jutra: Pytanie o spójność prognozy z narzędziem „Kompas Jutra”.
- Bariery językowe dla migrantów: Trudności osób z doświadczeniem migracji (np. z Ukrainy) w dostępie do kształcenia w zawodach deficytowych (np. opiekun osoby starszej) z powodu wymogu znajomości języka polskiego.
- Dofinansowanie dla pracodawców (pomoc de minimis):
- Wątpliwości dotyczące klasyfikowania dofinansowania na koszty praktycznej nauki zawodu (np. materiały, odzież ochronna) jako pomocy de minimis.
- Postulat zwiększenia kwoty dofinansowania (obecnie ok. 10 tys. zł / 13 tys. zł) do poziomu adekwatnego do kosztów (sugerowano 31 400 zł lub 37 000 zł), biorąc pod uwagę wzrost kosztów.
- Zawód florysta:
- Sprzeciw wobec planowanego przeniesienia kształcenia w zawodzie florysty ze szkół policealnych do branżowych szkół I stopnia (inicjatywa Ministerstwa Kultury). Powoduje to niezadowolenie społeczne, dotyka tysięcy kobiet i może doprowadzić do utraty pracy przez nauczycieli.
- Odpowiedź MEN: Zadeklarowano pisemne ustosunkowanie się do tej kwestii.
- Zależność obowiązku szkolnego od umowy o pracę: Obawa, że konstytucyjny obowiązek szkolny w branżowych szkołach I stopnia jest zależny od umowy o pracę z pracodawcą, która może zostać rozwiązana, pozbawiając ucznia prawa do nauki.
4. Deklaracje Końcowe:
- Ministerstwo Edukacji zobowiązało się do udzielenia szczegółowych, pisemnych odpowiedzi na wszystkie zadane pytania, w tym te wykraczające poza pierwotny temat posiedzenia, i przesłania ich do Sekretariatu Komisji.
- Pani Przewodnicząca ponowiła prośbę o wcześniejsze przygotowywanie pisemnych informacji na przyszłe spotkania.
