Szkolnictwo branżowe przeżywa obecnie duży wzrost zainteresowania ze strony uczniów wybierających technika, szkoły branżowe oraz szkoły policealne. Taki skok frekwencyjny – wzmocniony nałożeniem się roczników z reformy 6- i 7-latków oraz edukacją uczniów z Ukrainy – postawił państwowy system egzaminów zewnętrznych przed niespotykanym dotąd wyzwaniem organizacyjnym i finansowym. W odpowiedzi Ministerstwo Edukacji Narodowej przygotowało projekt nowelizacji ustawy o systemie oświaty oraz ustawy o rynku pracy, zapewniający zwiększenie nakładów budżetowych i oraz zmiany struktury egzaminacyjnej.
Od 2019 roku przystąpienie do egzaminu zawodowego stało się obowiązkowe i warunkuje ukończenie szkoły przez uczniów branżowych szkół I stopnia oraz techników. Skala tego przedsięwzięcia wzrosła w tempie, którego dotychczasowe prognozy nie przewidziały. O ile w 2024 roku do egzaminu zawodowego przystąpiło około 415 tys. osób, to w 2026 roku liczba zdających przekroczyła 536 tys. osób (wzrost o ponad 121 tys. zdających w dwa lata +29%). Prognozy na lata 2027–2034 zakładają utrzymanie tej wysokiej frekwencji na poziomie od 508 tys. do aż 651 tys. przystąpień rocznie.
Obecnie pisemna część egzaminów odbywa się w pełni cyfrowo w Systemie Informatycznym Obsługującym Egzaminy Zawodowe (SIOEZ), w cyklach trwających po 7 dni z 6 zmianami dziennie. Wymagało to tworzenia i aktualizacji baz pytań – w 2026 roku przygotowano 113 376 zadań do części pisemnej (w porównaniu do 20 400 w 2019 r.) oraz 1 598 zadań do części praktycznej.
W latach 2020–2025 wprowadzono do systemu 64 nowe zawody i 117 kwalifikacji. Przeprowadzanie egzaminów w nowych specjalnościach wiąże się ze znacznym wzrostem wydatków na materiały i surowce niezbędne do wykonania zadań praktycznych (gdzie rezultatem jest wyrób lub usługa) – koszty te wzrosły z 4,6 mln zł w 2021 r. do prawie 9,55 mln zł w 2025 r., sięgając w 2026 roku blisko 16 mln zł.
Zmiany nie ograniczają się do nakładów finansowych – obejmują również istotne reformy organizacyjne i technologiczne min. poprzez utworzenie Okręgowej Komisji Egzaminacyjnej w Szczecinie. Dotychczasowa OKE w Poznaniu obsługiwała obszar obejmujący aż 21,3% powierzchni Polski (województwa wielkopolskie, zachodniopomorskie i lubuskie). Tak duże rozproszenie terytorialne utrudniało logistykę prac oraz dostawę dokumentów, a także wymuszało na zdających długie podróże w celu dokonania wglądu do prac. Wydzielenie nowej OKE w Szczecinie (proces zaplanowano na lata 2027–2030) ma kosztować rocznie od 11,3 mln do 18,4 mln zł i znacząco poprawi dostępność oraz organizację egzaminów w regionie zachodniopomorskim i lubuskim. Nowelizacja nakłada na dyrektora Centralnej Komisji Egzaminacyjnej (CKE) obowiązek przedstawiania ministrowi edukacji – do 31 marca każdego roku – rzeczywistych szacunków kosztów na podstawie złożonych deklaracji. Dzięki temu ewentualne działania oszczędnościowe będą obejmować wydatki na organizację i przygotowanie egzaminów (np. szkolenia online, optymalizację wynajmu sal), chroniąc stawki wynagrodzeń egzaminatorów i zapobiegając ryzyku paraliżu sprawdzania prac oraz rekrutacji. Wprowadzane będą nowoczesne rozwiązania zabezpieczające materiały egzaminacyjne (m.in. nadajniki GPS w przesyłkach z arkuszami) oraz systemy zapobiegające nieuprawnionemu publikowaniu zdjęć arkuszy po rozpoczęciu egzaminów.
Choć obecnie sprawdzanie prac jest płatne, materiały rządowe wskazują na inne istotne trudności, wyzwania i źródła niezadowolenia środowiska związane z realizacją kształcenia i egzaminów zawodowych:
- Niezadowolenie ze stawek i znaczny spadek liczby egzaminatorów: W dokumentach wprost przyznano, że egzaminatorzy zgłaszają niezadowolenie z obowiązujących stawek wynagrodzeń w stosunku do skomplikowania zadań i wysokiej odpowiedzialności. Skutkuje to spadkiem zainteresowania pracą w charakterze egzaminatora, co przy rosnącej liczbie zdających stanowi ryzyko dla terminowości sprawdzania prac.
- Nieprzewidywalność organizacji i szacowania kosztów: W przeciwieństwie do egzaminu maturalnego czy ósmoklasisty, do egzaminu zawodowego uczniowie przystępują w trakcie nauki (np. w technikum z pierwszej kwalifikacji w klasie III, a z drugiej w klasie IV lub V). O terminie przystąpienia decyduje autonomia szkoły, co powoduje duże trudności w precyzyjnym planowaniu corocznych limitów finansowych i liczby zdających dla CKE i OKE.
- Gwałtowny wzrost kosztów materiałów egzaminacyjnych: Część praktyczna egzaminu w wielu zawodach wymaga zakupu realnych surowców i materiałów (np. w branżach gastronomicznych, budowlanych, mechanicznych). Koszty zakupu tych materiałów wzrosły z ok. 4,6 mln zł w 2021 r. do prawie 16 mln zł w 2026 r., stanowiąc ogromne obciążenie budżetu oświaty.
- Wysoki koszt i skomplikowanie cyfryzacji (SIOEZ): Od 2019 r. część pisemna egzaminu zawodowego odbywa się wyłącznie przy komputerze. Wymaga to tworzenia i utrzymywania ogromnych banków pytań przez zespoły eksperckie (wzrost z 20 400 zadań w 2019 r. do 113 376 zadań w 2026 r.) ze względu na prowadzenie egzaminu w 6 zmianach dziennie przez 7 dni.
Stawki wynagrodzeń egzaminatorów oraz osób wspierających przeprowadzenie egzaminów zewnętrznych są powiązane z minimalną stawką wynagrodzenia zasadniczego nauczyciela dyplomowanego (posiadającego tytuł magistra z przygotowaniem pedagogicznym). W 2026 roku stawka bazowa wynosi 6 397 zł brutto.
Szczegółowa tabela porównawcza stawek (2026 r.)
| Typ egzaminu | Przedmiot / Rola | Wskaźnik (% stawki bazowej) | Stawka brutto za 1 pracę / godzinę (2026 r.) |
| Egzamin ósmoklasisty (E8) | Język polski | 0,559% | 35,76 zł |
| Matematyka | 0,354% | 22,65 zł | |
| Język obcy nowożytny | 0,354% | 22,65 zł | |
| Egzamin maturalny (EM) | Język polski (poziom podstawowy) | 1,270% | 81,24 zł |
| Matematyka (poziom podstawowy) | 0,627% | 40,11 zł | |
| Język obcy nowożytny (poziom podstawowy) | 0,500% | 31,99 zł | |
| J. polski, j. mniejszości, j. obcy (poziom rozszerzony / dwujęzyczny) | 0,923% | 59,04 zł | |
| Pozostałe przedmioty (poziom rozszerzony) | 0,790% | 50,54 zł | |
| Egzamin zawodowy (EZ) | Część praktyczna – wyrób lub usługa (obserwacja i ocena) | 5,809% | 371,60 zł (za salo-zmianę) |
| Część praktyczna – dokumentacja (sprawdzenie pracy) | 0,968% | 61,92 zł |
Charakterystyka poszczególnych egzaminów.
- Egzamin maturalny: Prace z poziomu podstawowego z języka polskiego są najwyżej wycenionymi pracami pisemnymi w całym systemie (81,24 zł za pracę), co wynika z objętości arkusza i rozbudowanej części wypowiedzi pisemnej. Łączny koszt sprawdzenia kompletu podstawowych i rozszerzonych prac jednego maturzysty szacuje się na wskaźnik 3,990% stawki bazowej.
- Egzamin zawodowy:
- Formuła praktyczna (wyrób/usługa): Wynagrodzenie wynosi 5,809% stawki bazowej (371,60 zł) za obserwację i ocenienie w ośrodku egzaminacyjnym (tzw. salo-zmiana).
- Formuła praktyczna (dokumentacja): Wynagrodzenie za sprawdzenie jednej pracy pisemnej wynosi 0,968% stawki bazowej (61,92 zł).
- Egzamin ósmoklasisty: Charakteryzuje się najniższymi stawkami jednostkowymi za pracę pisemną (od 22,65 zł do 35,76 zł). Łączny koszt sprawdzenia zestawu trzech prac jednego ucznia wynosi 1,267% stawki bazowej.
Wynagrodzenia ról funkcyjnych i wspierających
Dla wszystkich typów egzaminów obowiązują jednolite zasady wynagradzania kadry kierowniczej i weryfikacyjnej zespołu egzaminatorów:
- Przewodniczący zespołu egzaminatorów: Wynagrodzenie wynosi 13% łącznej kwoty wynagrodzeń przysługujących egzaminatorom wchodzącym w skład danego zespołu (nie mniej niż 150 zł).
- Egzaminator-weryfikator: Wynagrodzenie wynosi 12% łącznej kwoty wynagrodzeń egzaminatorów w zespole (nie mniej niż 150 zł).
- Operator pracowni informatycznej: Otrzymuje 0,550% stawki bazowej (35,18 zł) za każdą godzinę udziału w przeprowadzeniu egzaminu przy komputerze oraz przygotowania stanowisk.
Asystent techniczny (egzamin zawodowy): Otrzymuje 0,540% stawki bazowej (34,54 zł) za każdą godzinę pracy.
Jaka perspektywa wzrostu stawek w latach 2027–2034 ?
W prognozach finansowych przyjęto, że minimalne wynagrodzenie zasadnicze nauczyciela dyplomowanego będzie rosło w tempie 3% w 2027 r. oraz średnio o 4% rocznie w latach 2028–2034. Oznacza to proporcjonalny, automatyczny wzrost stawek za sprawdzanie prac dla wszystkich grup egzaminatorów w kolejnych latach.
Przygotowałem szczegółowy arkusz kalkulacyjny stawki-wynagrodzen-egzaminatorow. Arkusz został zbudowany na podstawie wskaźników procentowych określonych w przepisach oraz oficjalnych prognoz podwyżek minimalnego wynagrodzenia nauczyciela dyplomowanego.
Struktura i zawartość arkusza kalkulacyjnego
Arkusz składa się z dwóch powiązanych ze sobą kart:
- Założenia i Podsumowanie:
- Parametry bazowe (wejściowe): Zawiera stawkę bazową nauczyciela dyplomowanego w 2026 r. (6 397,00 zł brutto) oraz przyjęte roczne wskaźniki wzrostu: 3,0% w 2027 r. oraz 4,0% rocznie w latach 2028–2034.
- Automatyczne przeliczanie: Zmiana wskaźnika podwyżki w komórkach wejściowych (wypełnionych jasnoniebieskim tłem) automatycznie aktualizuje stawki za sprawdzanie prac we wszystkich kolejnych latach.
- Stawki Wynagrodzeń 2026-2034:
- Zawiera pełny wykaz stawek jednostkowych (za pracę, salo-zmianę lub godzinę pracy) podzielony na 4 główne typy egzaminów oraz narzuty funkcyjne:
- Egzamin Ósmoklasisty (E8): Język polski (0,559%), matematyka (0,354%), język obcy (0,354%).
- Egzamin Maturalny (EM): Język polski podst. (1,270%), matematyka podst. (0,627%), język obcy podst. (0,500%), przedmioty rozszerzone (0,790%–0,923%), operator pracowni informatycznej (0,550%/godz.).
- Egzamin Zawodowy (EZ): Część praktyczna – wyrób/usługa za salo-zmianę (5,809% = 371,60 zł w 2026 r.), część praktyczna – dokumentacja za pracę (0,968% = 61,92 zł w 2026 r.), operator pracowni (0,550%/godz.), asystent techniczny (0,540%/godz.).
- Egzaminy Eksternistyczne (EE): Arkusze SP/BS (0,400%), LO (0,500%), przewodniczący zespołu nadzorującego (1,500%/godz.), członek zespołu (1,000%/godz.).
- Role Funkcyjne: Przewodniczący zespołu egzaminatorów (+13% do sumy zespołu) oraz egzaminator-weryfikator (+12% do sumy zespołu).
- Zawiera pełny wykaz stawek jednostkowych (za pracę, salo-zmianę lub godzinę pracy) podzielony na 4 główne typy egzaminów oraz narzuty funkcyjne:
Przykładowe zestawienie stawek jednostkowych brutto (2026–2034)
| Typ egzaminu / Rola | Formuła / Jednostka | Wskaźnik % | 2026 r. | 2027 r. | 2030 r. | 2034 r. |
| Stawka bazowa (nauczyciel dyplomowany) | Miesięczne wynagrodzenie zasadnicze | — | 6 397,00 zł | 6 588,91 zł | 7 411,63 zł | 8 670,56 zł |
| E8 – Język polski | za 1 pracę | 0,559% | 35,76 zł | 36,83 zł | 41,43 zł | 48,47 zł |
| EM – Język polski (podstawowy) | za 1 pracę | 1,270% | 81,24 zł | 83,68 zł | 94,13 zł | 110,12 zł |
| EM – Przedmioty rozszerzone | za 1 pracę | 0,790% | 50,54 zł | 52,05 zł | 58,55 zł | 68,50 zł |
| EZ – Praktyczny (wyrób/usługa) | za 1 salo-zmianę | 5,809% | 371,60 zł | 382,75 zł | 430,54 zł | 503,67 zł |
| EZ – Praktyczny (dokumentacja) | za 1 pracę | 0,968% | 61,92 zł | 63,78 zł | 71,74 zł | 83,93 zł |
| EZ – Operator pracowni info. | za 1 godz. pracy | 0,550% | 35,18 zł | 36,24 zł | 40,76 zł | 47,69 zł |
